Trước khi dẫn dắt người khác, hãy dẫn dắt chính mình
VIỆN ĐÀO TẠO ROSEMARIS
Chương trình Đào tạo Đối tác Tài xế DiZi
1. Người khó quản lý nhất là ai?
Khi nói về quản lý, nhiều người nghĩ đến việc quản lý người khác.
Khách hàng khó tính.
Đồng nghiệp khó hợp tác.
Nhân viên khó quản lý.
Con cái khó dạy.
Nhưng có một người thường khó quản lý hơn tất cả:
Chính bản thân chúng ta.
Bởi chúng ta có thể yêu cầu người khác đúng giờ, nhưng chính mình lại trì hoãn.
Có thể khuyên người khác bình tĩnh, nhưng bản thân lại nóng giận.
Có thể biết điều gì tốt cho mình, nhưng vẫn lựa chọn điều dễ dàng hơn.
Vì vậy, trước khi học cách dẫn dắt người khác, mỗi người cần học một năng lực nền tảng:
Lãnh đạo chính mình.
2. Lãnh đạo không phải là chức vụ
Khi nghe từ “lãnh đạo”, nhiều người nghĩ đến:
- Giám đốc.
- Trưởng phòng.
- Quản lý.
- Người đứng đầu một tổ chức.
Nhưng lãnh đạo không bắt đầu từ một chiếc ghế hay một chức danh.
Nó bắt đầu từ khả năng:
- Đặt mục tiêu.
- Ra quyết định.
- Kiểm soát hành vi.
- Chịu trách nhiệm.
- Duy trì kỷ luật.
- Điều chỉnh bản thân khi cần thiết.
Một người chưa quản lý tốt chính mình sẽ rất khó dẫn dắt người khác một cách bền vững.
Vì vậy:
Người lãnh đạo đầu tiên trong cuộc đời mỗi người chính là chính mình.
3. Hai người – hai cách sống
Hãy hình dung hai tài xế cùng bắt đầu nghề.
Người thứ nhất
Sống chủ yếu theo cảm xúc.
Hôm nay có hứng thì làm.
Mệt thì nghỉ.
Không thích học thì không học.
Không thích tập luyện thì bỏ.
Có kế hoạch nhưng dễ thay đổi theo cảm xúc nhất thời.
Người thứ hai
Có mục tiêu rõ ràng.
Có kế hoạch.
Biết điều chỉnh lịch làm việc.
Duy trì những thói quen cần thiết ngay cả khi không có nhiều động lực.
Sau một vài ngày, sự khác biệt có thể chưa rõ.
Sau một vài tháng, bắt đầu xuất hiện khoảng cách.
Sau nhiều năm, những lựa chọn nhỏ lặp lại mỗi ngày có thể tạo ra hai hướng phát triển rất khác nhau.
4. Tự do không phải là thích gì làm nấy
Có một cách hiểu phổ biến về tự do:
“Tôi thích gì thì tôi làm điều đó.”
Nhưng nếu mọi hành động đều bị chi phối bởi cảm xúc nhất thời, chúng ta có thể trở thành người bị chính cảm xúc của mình dẫn dắt.
Hôm nay muốn làm thì làm.
Ngày mai không muốn thì bỏ.
Muốn tiết kiệm nhưng thấy thích mua sắm lại tiêu tiền.
Muốn học nhưng thấy mệt lại trì hoãn.
Muốn tập thể dục nhưng thiếu động lực lại bỏ qua.
Đó chưa chắc là tự do.
Một cách hiểu khác về tự do là:
Có khả năng lựa chọn điều mình cho là đúng và cần thiết, ngay cả khi điều đó không phải lựa chọn dễ dàng nhất.
Đó chính là năng lực tự chủ.
5. Người tài xế lãnh đạo bản thân như thế nào?
Lãnh đạo bản thân thể hiện rất rõ trong những tình huống hàng ngày.
Khi buồn ngủ
Không cố chứng minh mình “chịu được”.
→ Biết dừng lại và nghỉ ngơi khi cần thiết.
Khi nóng giận
Không phản ứng ngay theo cảm xúc.
→ Biết dừng lại, hít thở và lựa chọn cách phản hồi phù hợp.
Khi mệt mỏi
Không để sự mệt mỏi biến thành thái độ tiêu cực với khách hàng.
→ Biết điều chỉnh lịch làm việc và thời gian nghỉ ngơi.
Khi có thu nhập
Không tiêu hết chỉ vì hôm nay kiếm được tiền.
→ Biết quản lý tài chính và chuẩn bị cho tương lai.
Khi mắc sai lầm
Không chỉ đổ lỗi cho hoàn cảnh.
→ Biết nhìn lại và điều chỉnh.
Đó chính là những biểu hiện rất thực tế của lãnh đạo bản thân.
6. “Kẻ thù” lớn nhất đôi khi nằm bên trong
Chúng ta thường dễ nhìn thấy những yếu tố bên ngoài:
- Đối thủ.
- Thị trường.
- Khách hàng.
- Giao thông.
- Hoàn cảnh.
Nhưng có những trở ngại nằm ngay bên trong:
❌ Trì hoãn.
❌ Lười biếng.
❌ Thiếu kỷ luật.
❌ Dễ bỏ cuộc.
❌ Không kiểm soát cảm xúc.
❌ Ngại thay đổi.
❌ Luôn tìm lý do để biện minh.
Không phải mọi khó khăn đều do bản thân gây ra.
Nhưng với những yếu tố nằm trong khả năng kiểm soát, việc nhận diện chúng là bước đầu tiên để thay đổi.
7. Từ suy nghĩ đến cuộc đời
Một hành động đơn lẻ có vẻ rất nhỏ.
Nhưng khi được lặp lại đủ nhiều lần, nó trở thành thói quen.
Thói quen được duy trì lâu dài góp phần hình thành cách chúng ta phản ứng và hành động.
Có thể hình dung một chuỗi:
Suy nghĩ
↓
Hành động
↓
Thói quen
↓
Cách ứng xử
↓
Kết quả
Vì vậy, muốn thay đổi những kết quả dài hạn, hãy bắt đầu bằng những hành động cụ thể mà mình có thể kiểm soát hôm nay.
Không cần thay đổi toàn bộ cuộc đời trong một ngày.
Hãy bắt đầu bằng một hành động đúng được lặp lại đủ lâu.
8. Không ai có thể sống thay bạn
Người khác có thể:
📚 Chỉ đường.
🤝 Hỗ trợ.
🎯 Động viên.
👨🏫 Đào tạo.
Nhưng không ai có thể:
- Kỷ luật thay bạn.
- Học thay bạn.
- Giữ lời hứa thay bạn.
- Điều khiển cảm xúc thay bạn.
- Chịu trách nhiệm thay bạn.
- Sống cuộc đời thay bạn.
Một người thầy có thể chỉ cho bạn con đường.
Một cộng đồng có thể tạo môi trường tốt.
Nhưng bước đi vẫn phải do chính bạn thực hiện.
Sự thay đổi bền vững bắt đầu khi một người tự nhận trách nhiệm với phần việc thuộc về mình.
9. Lãnh đạo bản thân bắt đầu từ những lời hứa nhỏ
Không cần bắt đầu bằng những mục tiêu quá lớn.
Hãy bắt đầu từ những cam kết đơn giản:
Đã đặt giờ thức dậy → cố gắng thực hiện đúng.
Đã hứa với khách → có trách nhiệm với lời hứa đó.
Đã đặt mục tiêu học → dành thời gian học.
Đã quyết định tiết kiệm → thực hiện khoản tiết kiệm đã đặt ra.
Đã lên kế hoạch nghỉ ngơi → tôn trọng thời gian phục hồi.
Mỗi lần giữ được một lời hứa với chính mình, bạn củng cố thêm niềm tin vào khả năng tự quản lý của bản thân.
Ngược lại, nếu liên tục đặt ra cam kết rồi phá vỡ chúng, sự tự tin vào chính mình cũng có thể suy giảm.
Vì vậy:
Kỷ luật bắt đầu từ những lời hứa nhỏ được thực hiện đều đặn.
10. Đừng đổ lỗi – hãy tìm phần mình có thể thay đổi
Khi một chuyến xe gặp vấn đề, có rất nhiều yếu tố có thể được nhắc đến:
“Do tắc đường.”
“Do khách.”
“Do ứng dụng.”
“Do thời tiết.”
“Do người khác.”
Một số nguyên nhân thực sự có thể nằm ngoài khả năng kiểm soát.
Nhưng người có tư duy trách nhiệm sẽ hỏi thêm:
“Trong tình huống này, phần nào thuộc về mình và mình có thể làm tốt hơn điều gì?”
Nếu giao thông là nguyên nhân, lần sau có thể chủ động dự phòng thời gian.
Nếu khách không rõ điểm đón, có thể cải thiện cách xác nhận.
Nếu mình nhận quá nhiều chuyến, có thể đánh giá lại khả năng phục vụ trước khi nhận.
Không phải để tự trách mình.
Mà để tìm lại phần quyền chủ động của mình.
11. Trách nhiệm là sức mạnh
Khi đổ lỗi hoàn toàn cho người khác, chúng ta cũng vô tình trao quyền thay đổi cho người khác.
Ví dụ:
“Tôi không thể làm tốt vì khách hàng như vậy.”
Nếu khách hàng không thay đổi, chúng ta cũng không biết phải làm gì.
Nhưng nếu đặt câu hỏi:
“Tôi có thể cải thiện cách giao tiếp, xác nhận hoặc xử lý tình huống nào?”
chúng ta bắt đầu nhìn thấy những hành động mình có thể thực hiện.
Đó là lý do:
Nhận trách nhiệm không có nghĩa là nhận mọi lỗi.
Nó có nghĩa là nhận phần trách nhiệm thuộc về mình và tập trung vào điều mình có thể thay đổi.
Đó là một dạng sức mạnh.
12. Kỷ luật hay động lực?
Động lực rất hữu ích.
Có động lực, chúng ta dễ bắt đầu.
Nhưng động lực không phải lúc nào cũng ổn định.
Có ngày rất hào hứng.
Có ngày mệt mỏi.
Có ngày nhiều năng lượng.
Có ngày chỉ muốn nghỉ ngơi.
Nếu chỉ làm việc khi có động lực, kết quả rất dễ thiếu ổn định.
Kỷ luật giúp chúng ta duy trì những việc quan trọng ngay cả khi cảm xúc thay đổi.
Tuy nhiên, kỷ luật cũng không có nghĩa là ép bản thân bất chấp sức khỏe hoặc an toàn.
Một tài xế buồn ngủ vẫn cố lái xe chỉ để “giữ kỷ luật” là hiểu sai về kỷ luật.
Kỷ luật đúng là:
Biết điều gì cần làm, điều gì cần tránh và biết điều chỉnh hành vi phù hợp với mục tiêu, sức khỏe và an toàn.
13. Một ngày tốt đẹp được tạo ra như thế nào?
Một ngày làm việc hiệu quả hiếm khi chỉ là kết quả của may mắn.
Nó thường được chuẩn bị từ những việc rất đơn giản:
☀️ Thức dậy phù hợp với lịch trình.
📋 Biết mình cần làm gì.
🚗 Chuẩn bị phương tiện.
📱 Kiểm tra công việc và lịch trình.
🧠 Làm việc tập trung.
📚 Dành thời gian học hỏi.
❤️ Giữ thái độ chuyên nghiệp.
😴 Nghỉ ngơi khi cần thiết.
Một ngày tốt không nhất thiết là ngày có nhiều chuyến nhất.
Đó có thể là ngày bạn làm đúng những điều quan trọng mà mình đã đặt ra.
14. Người đi xa không phải lúc nào cũng có động lực
Những người duy trì được kết quả lâu dài không phải lúc nào cũng:
- Hào hứng.
- Vui vẻ.
- Tràn đầy năng lượng.
- Không gặp khó khăn.
Họ vẫn có những ngày mệt mỏi.
Vẫn có những lúc thất vọng.
Vẫn có những lúc muốn bỏ cuộc.
Điểm khác biệt nằm ở khả năng quay trở lại với những điều quan trọng.
Họ biết:
Không cần lúc nào cũng có động lực. Cần một hệ thống và những thói quen đủ tốt để tiếp tục tiến về phía trước.
Đó là sức mạnh của tự lãnh đạo.
15. Lãnh đạo bản thân = Giữ lời hứa với chính mình
Hãy thử nghĩ về những lời hứa bạn từng nói với chính mình:
“Tôi sẽ tập thể dục.”
“Tôi sẽ tiết kiệm tiền.”
“Tôi sẽ học thêm.”
“Tôi sẽ ngủ đúng giờ hơn.”
“Tôi sẽ kiểm soát cảm xúc tốt hơn.”
Mỗi lần bạn thực hiện đúng điều đã cam kết, bạn xây dựng thêm một chút niềm tin vào chính mình.
Không phải vì bạn trở nên hoàn hảo.
Mà vì bạn đang chứng minh rằng:
Lời mình nói với chính mình có giá trị.
Và đó là một nền tảng quan trọng của kỷ luật cá nhân.
16. Checklist Lãnh đạo bản thân
Cuối mỗi ngày hoặc mỗi tuần, hãy tự hỏi:
☐ Tôi có mục tiêu rõ ràng không?
☐ Tôi có kế hoạch phù hợp không?
☐ Tôi có giữ những cam kết quan trọng với chính mình không?
☐ Tôi có chịu trách nhiệm với những điều thuộc về mình không?
☐ Tôi có kiểm soát cảm xúc trong những tình huống khó không?
☐ Tôi có biết nghỉ ngơi khi cần thiết không?
☐ Tôi có đang học hỏi và phát triển không?
☐ So với chính mình của một năm trước, tôi đã tiến bộ ở điểm nào?
Đây không phải một bài kiểm tra để chứng minh bạn tốt hay xấu.
Đây là công cụ để quan sát chính mình.
17. Hai tài xế – hai con đường
Tài xế A
Làm việc theo cảm hứng.
Có hứng thì chạy.
Mệt thì nghỉ.
Có kế hoạch nhưng thường xuyên thay đổi.
Học tập khi có thời gian.
Tài xế B
Có mục tiêu.
Có lịch làm việc.
Biết giới hạn của bản thân.
Duy trì những thói quen quan trọng.
Thường xuyên đánh giá lại kết quả.
Học hỏi và điều chỉnh.
Sau một vài ngày, khoảng cách có thể rất nhỏ.
Nhưng sau nhiều năm, những thói quen lặp lại mỗi ngày có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể về năng lực, tài chính, sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
Không phải vì người B luôn làm nhiều hơn.
Mà vì họ quản lý bản thân có chủ đích hơn.
18. Bí mật của người đi đường dài
Người đi đường dài hiểu rằng họ không thể kiểm soát mọi thứ.
Họ không thể kiểm soát:
- Thời tiết.
- Giao thông.
- Hành vi của người khác.
- Mọi biến cố bất ngờ.
Nhưng họ có thể tập trung vào những điều nằm trong khả năng của mình:
Cách chuẩn bị.
Cách phản ứng.
Cách sử dụng thời gian.
Cách giữ lời.
Cách học hỏi.
Cách chăm sóc sức khỏe.
Cách quản lý tiền.
Cách lựa chọn hành động tiếp theo.
Đó là tư duy của người lãnh đạo bản thân:
Không cố kiểm soát cả thế giới. Tập trung làm chủ phần việc thuộc về mình.
19. Tuyên ngôn Lãnh đạo bản thân
Tôi chịu trách nhiệm với cuộc đời mình.
Tôi không đổ lỗi cho những điều nằm trong khả năng thay đổi của mình.
Tôi không chờ người khác thay đổi trước khi bắt đầu thay đổi bản thân.
Tôi bắt đầu từ những việc mình có thể làm hôm nay.
Tôi giữ những lời hứa quan trọng với chính mình.
Tôi rèn luyện kỷ luật nhưng vẫn biết lắng nghe giới hạn của bản thân.
Tôi học hỏi từ sai lầm và không ngừng hoàn thiện.
Tôi hiểu rằng khi mình thay đổi cách sống và cách hành động, cuộc đời mình cũng bắt đầu thay đổi.
20. Công thức Lãnh đạo bản thân DiZi
Trách nhiệm
↓
Kỷ luật
↓
Kiểm soát cảm xúc
↓
Giữ lời hứa
↓
Học tập liên tục
↓
LÀM CHỦ BẢN THÂN
Làm chủ bản thân không có nghĩa là kiểm soát được mọi thứ.
Mà là biết mình đang lựa chọn gì, chịu trách nhiệm với lựa chọn đó và sẵn sàng điều chỉnh khi nhận ra mình cần thay đổi.
GÓC NHÌN DiZi
Người tài xế giỏi biết điều khiển chiếc xe.
Nhưng một người tài xế trưởng thành còn cần biết điều khiển:
Thời gian của mình.
Cảm xúc của mình.
Tiền bạc của mình.
Thói quen của mình.
Và những lựa chọn của mình.
Chiếc xe có vô lăng để điều hướng.
Cuộc đời cũng vậy.
Mỗi ngày chúng ta đều đưa ra những lựa chọn nhỏ về việc làm gì, không làm gì, học gì, tiêu gì, phản ứng thế nào và giữ lời hứa ra sao.
Những lựa chọn đó dần tạo nên hướng đi của cuộc đời.
Lãnh đạo bản thân không phải trở thành người hoàn hảo. Đó là khả năng mỗi ngày chủ động đưa mình trở về đúng hướng.
CÂU HỎI PHẢN TỈNH
Hãy dành vài phút trả lời thật với chính mình:
- Hiện tại, điều gì trong cuộc sống của tôi đang khó kiểm soát nhất: thời gian, cảm xúc, tiền bạc, sức khỏe hay kỷ luật?
- Có một lời hứa nào tôi đã nhiều lần hứa với chính mình nhưng chưa thực hiện nghiêm túc không?
- Nếu tiếp tục giữ những thói quen hiện tại trong 5 năm nữa, tôi sẽ trở thành người như thế nào?
- Một hành động nhỏ nào tôi có thể bắt đầu ngay hôm nay để đưa cuộc đời mình đi đúng hướng hơn?
THÔNG ĐIỆP KẾT THÚC
Mỗi ngày chúng ta cầm vô lăng để điều khiển chiếc xe.
Nhưng có một thứ còn quan trọng hơn chiếc xe: đó là cuộc đời của chính mình.
Bạn không thể lựa chọn mọi điều xảy ra trên đường đi. Nhưng bạn có thể lựa chọn cách mình chuẩn bị, cách mình phản ứng và hướng mình muốn đi tới.
Người tài xế thành công không chỉ là người biết đưa chiếc xe đến đúng nơi.
Mà còn là người biết dẫn dắt chính cuộc đời mình đi đúng hướng.
