Người mạnh không phải là người thắng người khác, mà là người làm chủ được chính mình
1. Điều gì khiến nhiều người phải hối tiếc?
Có những lời nói chỉ mất vài giây để nói ra, nhưng có thể mất nhiều năm để sửa chữa.
Có những hành động chỉ diễn ra trong vài phút nóng giận, nhưng hậu quả lại kéo dài rất lâu.
Một tin nhắn gửi trong lúc tức giận.
Một câu nói nặng lời.
Một quyết định được đưa ra khi đang mất bình tĩnh.
Một phản ứng thiếu kiểm soát trước khách hàng hoặc đồng nghiệp.
Những điều đó cho chúng ta thấy sức mạnh rất lớn của cảm xúc.
Cảm xúc có thể thúc đẩy chúng ta hành động, nhưng nếu không biết làm chủ, nó cũng có thể khiến chúng ta hành động theo cách mà sau này chính mình phải hối tiếc.
2. Cảm xúc không xấu
Buồn.
Giận.
Lo lắng.
Sợ hãi.
Thất vọng.
Đều là những cảm xúc bình thường của con người.
Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc chúng ta có cảm xúc hay không.
Vấn đề nằm ở câu hỏi:
Khi cảm xúc xuất hiện, chúng ta có làm chủ được cách mình suy nghĩ, nói và hành động hay không?
Quản lý cảm xúc không có nghĩa là trở thành một người không biết buồn, không biết giận hay không biết đau.
Đó là khả năng nhận biết cảm xúc, hiểu điều đang diễn ra bên trong mình và lựa chọn hành động phù hợp.
3. Phản ứng và phản hồi khác nhau thế nào?
Phản ứng
Phản ứng thường xảy ra rất nhanh:
- Bốc đồng.
- Nóng nảy.
- Hành động theo cảm xúc tức thời.
- Nói trước khi suy nghĩ.
- Làm trước khi cân nhắc hậu quả.
Phản hồi
Phản hồi có sự chủ động:
- Bình tĩnh.
- Suy nghĩ.
- Lắng nghe.
- Cân nhắc.
- Lựa chọn cách hành động phù hợp.
Cùng một tình huống, hai người có thể đưa ra hai cách xử lý hoàn toàn khác nhau.
Người trưởng thành không phải là người không bao giờ tức giận. Người trưởng thành là người biết lựa chọn cách phản hồi thay vì để cảm xúc quyết định thay mình.
4. Nóng giận thường khiến chúng ta mất gì?
Một cơn nóng giận có thể khiến chúng ta:
- Mất bình tĩnh.
- Mất sự sáng suốt.
- Mất khả năng nhìn nhận vấn đề một cách đầy đủ.
- Mất mối quan hệ.
- Mất cơ hội.
- Mất uy tín.
- Mất tiền bạc.
Và trong một số trường hợp, những quyết định được đưa ra trong một khoảnh khắc thiếu kiểm soát có thể tạo ra những hệ quả lâu dài cho tương lai.
Điều đáng tiếc là thời gian của cơn giận có thể rất ngắn, nhưng hậu quả của hành động trong cơn giận có thể kéo dài rất lâu.
5. Quản lý cảm xúc không phải là kiềm nén
Quản lý cảm xúc không có nghĩa là:
- Giả vờ mình không buồn.
- Giả vờ mình không giận.
- Giả vờ mình không đau khổ.
- Luôn tỏ ra mạnh mẽ.
- Giấu tất cả cảm xúc bên trong.
Mà là:
Nhận biết → Hiểu → Điều chỉnh → Lựa chọn hành động.
Khi buồn, chúng ta có thể thừa nhận rằng mình đang buồn.
Khi tức giận, chúng ta có thể nhận ra rằng mình đang tức giận.
Nhưng nhận biết cảm xúc không đồng nghĩa với việc phải lập tức biến cảm xúc đó thành lời nói hoặc hành động.
Đó chính là khoảng cách quan trọng giữa cảm xúc và hành vi.
6. 10 giây có thể thay đổi mọi thứ
Khi đang tức giận, điều quan trọng đầu tiên có thể không phải là tìm ra câu trả lời.
Mà là đừng phản ứng ngay lập tức.
Hãy:
- Dừng lại.
- Hít thở.
- Bình tĩnh.
- Nhìn lại tình huống.
- Suy nghĩ trước khi hành động.
Chỉ một khoảng dừng ngắn cũng có thể tạo ra khoảng cách giữa cảm xúc đang xuất hiện và hành động mà chúng ta lựa chọn.
Đôi khi, vài giây bình tĩnh có thể giúp chúng ta tránh một lời nói mà sau này phải mất rất nhiều thời gian để giải thích.
7. Quản lý cảm xúc trong nghề tài xế
Nghề tài xế có những tình huống dễ tạo áp lực:
- Khách hàng khó tính.
- Có người cư xử chưa phù hợp.
- Kẹt xe.
- Chậm giờ.
- Áp lực công việc.
- Những tình huống bất ngờ trên hành trình.
Nhưng người tài xế cần đặc biệt hiểu một nguyên tắc:
Không thể để cảm xúc điều khiển tay lái.
Và cũng không thể để cảm xúc điều khiển lời nói.
Một tình huống khó chịu không nên biến thành:
- Cách lái xe thiếu an toàn.
- Lời nói thiếu tôn trọng.
- Hành động nóng nảy.
- Quyết định bốc đồng.
Sự chuyên nghiệp không chỉ thể hiện khi mọi thứ thuận lợi.
Sự chuyên nghiệp còn được thể hiện rõ nhất khi chúng ta gặp áp lực nhưng vẫn giữ được cách hành xử đúng mực.
8. Người khác không kiểm soát được bạn
Một câu nói khó nghe có thể khiến chúng ta tức giận.
Nhưng câu nói đó không trực tiếp quyết định chúng ta sẽ làm gì tiếp theo.
Cách chúng ta phản ứng mới là phần chúng ta có thể lựa chọn.
Người trưởng thành hiểu rằng mình không thể kiểm soát:
- Người khác nghĩ gì.
- Người khác nói gì.
- Người khác cư xử như thế nào.
- Những tình huống bất ngờ xảy ra.
Nhưng chúng ta có thể tập trung vào phần thuộc về mình:
- Cách mình suy nghĩ.
- Cách mình nói.
- Cách mình hành động.
- Cách mình xử lý tình huống.
Đó là một phần quan trọng của tinh thần trách nhiệm với chính mình.
9. Cảm xúc giống như thời tiết
Có ngày trời nắng.
Có ngày trời mưa.
Có ngày có giông bão.
Cảm xúc cũng vậy.
Nó đến.
Rồi nó đi.
Có những ngày chúng ta cảm thấy vui vẻ và tràn đầy năng lượng. Có những ngày lại mệt mỏi, buồn bã hoặc căng thẳng.
Không phải cảm xúc nào xuất hiện cũng cần được biến thành một quyết định.
Vì vậy:
Đừng vội đưa ra những quyết định quan trọng khi cảm xúc đang ở mức quá mạnh.
Khi tâm trí bình tĩnh hơn, chúng ta thường có thêm khả năng nhìn thấy nhiều khía cạnh của vấn đề.
10. Khi buồn, hãy làm gì?
Buồn là một phần bình thường của cuộc sống.
Thay vì cố gắng phủ nhận hoặc giữ tất cả trong lòng, chúng ta có thể lựa chọn những cách lành mạnh để chăm sóc bản thân:
- Tâm sự với một người đáng tin cậy.
- Đi bộ.
- Đọc sách.
- Nghe nhạc.
- Thiền.
- Nghỉ ngơi.
- Cho bản thân một khoảng thời gian phù hợp để bình tĩnh lại.
Điều quan trọng là nhận ra rằng:
Tâm trí cũng cần được chăm sóc giống như cơ thể.
Biết mình đang không ổn cũng là một dạng hiểu mình.
11. Khi giận, hãy làm gì?
Khi đang nóng giận:
Đừng tranh cãi ngay.
Đừng nhắn tin ngay.
Đừng quyết định ngay.
Hãy cho bản thân thời gian để bình tĩnh.
Một vấn đề khi đang ở đỉnh điểm của cảm xúc có thể trông rất lớn.
Nhưng sau khi bình tĩnh lại, chúng ta có thể nhìn nó dưới một góc độ khác.
Không phải mọi cuộc tranh luận đều cần phải thắng.
Không phải mọi câu nói đều cần phải đáp trả.
Và không phải mọi xung đột đều cần giải quyết ngay trong khoảnh khắc cảm xúc đang mạnh nhất.
12. Khi lo lắng, hãy tập trung vào điều mình kiểm soát được
Lo lắng thường xuất hiện khi chúng ta tập trung quá nhiều vào những điều chưa xảy ra hoặc những điều nằm ngoài khả năng kiểm soát.
Hãy đặt câu hỏi:
Việc gì đang nằm trong khả năng của tôi?
Sau đó tập trung vào việc đó.
Thay vì chỉ lo lắng về một vấn đề, hãy tìm một hành động cụ thể có thể thực hiện.
Bởi:
Lo lắng không tự giải quyết được vấn đề.
Hành động phù hợp mới tạo ra sự thay đổi.
13. Người mạnh không phải người thắng tranh cãi
Một người có thể thắng một cuộc tranh luận nhưng vẫn thua chính mình nếu không kiểm soát được cơn giận.
Sức mạnh thực sự được thể hiện qua khả năng:
- Kiểm soát cơn giận.
- Kiểm soát lời nói.
- Kiểm soát hành động.
- Giữ được sự bình tĩnh khi gặp áp lực.
- Lựa chọn điều nên làm thay vì làm theo cảm xúc nhất thời.
Người mạnh không nhất thiết là người khiến người khác phải khuất phục. Người mạnh là người có khả năng làm chủ chính mình.
14. DiZi muốn xây dựng những con người làm chủ bản thân
DiZi không chỉ hướng đến việc xây dựng những tài xế giỏi về nghề.
Mục tiêu rộng hơn là xây dựng những con người có khả năng làm chủ bản thân.
Bởi một người có kỹ năng nghề nghiệp nhưng không kiểm soát được lời nói, hành động và cảm xúc vẫn có thể tạo ra những vấn đề trong công việc và cuộc sống.
Ngược lại, khả năng làm chủ bản thân tạo nền tảng cho:
- Sự chuyên nghiệp.
- Trách nhiệm.
- Chữ Tín.
- Quan hệ tốt.
- Quyết định sáng suốt.
- Sự trưởng thành.
Làm chủ cảm xúc là một phần của làm chủ chính mình.
15. Cảm xúc được quản lý tốt tạo ra điều gì?
Có thể hình dung quá trình này như một chuỗi:
Quản lý cảm xúc
↓
Bình tĩnh
↓
Sáng suốt
↓
Quyết định đúng
↓
Mối quan hệ tốt
↓
Cuộc sống tốt hơn
Quản lý cảm xúc không khiến cuộc sống không còn khó khăn.
Nó giúp chúng ta có cách đối diện với khó khăn tỉnh táo hơn.
16. Checklist quản lý cảm xúc
Hãy tự đánh giá:
☐ Tôi có dễ nổi nóng không?
☐ Tôi có suy nghĩ trước khi phản ứng không?
☐ Tôi có để cảm xúc điều khiển lời nói không?
☐ Tôi có biết cách bình tĩnh lại khi căng thẳng không?
☐ Tôi có biết lắng nghe khi bất đồng không?
☐ Tôi có đang thực sự làm chủ bản thân không?
Những câu hỏi này không phải để phán xét bản thân.
Chúng là những câu hỏi để quan sát chính mình.
17. Câu chuyện hai người
Hãy tưởng tượng hai người cùng trải qua những áp lực tương tự.
Người thứ nhất
Dễ nóng giận.
Dễ phản ứng.
Dễ mất kiểm soát.
Mỗi khi gặp vấn đề, cảm xúc lập tức dẫn đường cho lời nói và hành động.
Người thứ hai
Biết dừng lại.
Biết suy nghĩ.
Biết lắng nghe.
Biết kiểm soát bản thân.
Cũng có lúc tức giận, buồn bã và thất vọng.
Nhưng người đó không để cảm xúc quyết định tất cả.
Sau nhiều năm, sự khác biệt giữa hai cách sống có thể ngày càng rõ ràng.
Và câu hỏi dành cho mỗi chúng ta là:
Chúng ta muốn trở thành người như thế nào?
18. Cảm xúc là người đầy tớ tốt, nhưng là ông chủ tồi
Cảm xúc không phải kẻ thù.
Nếu được đặt đúng vị trí, cảm xúc có thể mang lại:
- Năng lượng.
- Động lực.
- Sự kết nối.
- Sự đồng cảm.
- Khả năng quan tâm đến người khác.
Nhưng nếu để cảm xúc hoàn toàn làm chủ, chúng ta dễ đưa ra những quyết định thiếu cân nhắc.
Vì vậy, mục tiêu không phải là loại bỏ cảm xúc.
Mục tiêu là hiểu cảm xúc và không để cảm xúc thay mình quyết định mọi thứ.
19. TUYÊN NGÔN QUẢN LÝ CẢM XÚC DiZi
Tôi hiểu rằng cảm xúc là một phần của cuộc sống.
Tôi cam kết không để cảm xúc điều khiển hành động của mình.
Tôi cam kết bình tĩnh trước khó khăn và áp lực.
Tôi cam kết cư xử văn minh ngay cả khi bất đồng.
Tôi hiểu rằng sức mạnh thật sự là làm chủ bản thân.
Và tôi lựa chọn trở thành người trưởng thành trong suy nghĩ và hành động.
20. 10 NGUYÊN TẮC QUẢN LÝ CẢM XÚC DiZi
01. Dừng lại trước khi phản ứng
Tạo một khoảng dừng giữa cảm xúc và hành động.
02. Hít thở sâu khi căng thẳng
Cho bản thân thời gian lấy lại sự bình tĩnh.
03. Không tranh cãi khi nóng giận
Không giải quyết vấn đề bằng một trạng thái thiếu kiểm soát.
04. Không quyết định khi cảm xúc quá mạnh
Đặc biệt với những quyết định có thể tạo ra hậu quả lâu dài.
05. Lắng nghe trước khi phản hồi
Hiểu vấn đề trước khi đưa ra câu trả lời.
06. Tập trung vào giải pháp
Thay vì chỉ tập trung vào sự khó chịu.
07. Chăm sóc sức khỏe tinh thần
Biết nghỉ ngơi và tìm sự hỗ trợ phù hợp khi cần thiết.
08. Quản lý áp lực tích cực
Không để áp lực trở thành lý do cho những hành động thiếu kiểm soát.
09. Kiểm soát lời nói
Một lời nói có thể được nói ra rất nhanh nhưng hậu quả có thể kéo dài.
10. Làm chủ bản thân
Không để hoàn cảnh hoặc cảm xúc nhất thời quyết định con người mình.
21. CÔNG THỨC LÀM CHỦ BẢN THÂN DiZi
Nhận biết cảm xúc
↓
Kiểm soát phản ứng
↓
Bình tĩnh
↓
Sáng suốt
↓
Quyết định đúng
↓
Cuộc sống tốt đẹp hơn
Đây không phải là quá trình xảy ra trong một ngày.
Đó là năng lực được hình thành thông qua việc quan sát bản thân và thực hành trong từng tình huống hàng ngày.
22. KHẨU HIỆU CHƯƠNG 8
Người mạnh không phải là người thắng người khác.
Người mạnh là người thắng được chính mình.
23. GÓC NHÌN DiZi
Nhiều tai nạn.
Nhiều mâu thuẫn.
Nhiều đổ vỡ trong cuộc sống.
Không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ việc thiếu hiểu biết.
Có những vấn đề bắt đầu từ một khoảnh khắc không kiểm soát được cảm xúc.
Một phút nóng giận có thể tạo ra một hành động mà chúng ta không muốn.
Một câu nói thiếu suy nghĩ có thể làm tổn thương một mối quan hệ.
Một quyết định bốc đồng có thể tạo ra những hậu quả lâu dài.
Vì vậy, học cách làm chủ cảm xúc không chỉ giúp chúng ta làm việc chuyên nghiệp hơn.
Nó còn giúp chúng ta sống bình tĩnh hơn, có trách nhiệm hơn và trưởng thành hơn.
THÔNG ĐIỆP KẾT THÚC
Bạn không thể kiểm soát mọi điều xảy ra trong cuộc sống.
Bạn không thể kiểm soát người khác nói gì.
Bạn không thể kiểm soát mọi tình huống bất ngờ.
Nhưng bạn luôn có thể tập trung vào một điều rất quan trọng:
Cách mình phản ứng.
Một lời nói bình tĩnh.
Một hành động đúng lúc.
Một quyết định sáng suốt.
Đôi khi có thể thay đổi rất nhiều điều.
Vì vậy, hãy học cách làm chủ cảm xúc.
Bởi người chiến thắng lớn nhất trong cuộc đời không nhất thiết là người chiến thắng được nhiều người khác.
Mà thường là người có thể làm chủ được chính mình.
“Khi ai đó làm bạn tức giận, họ chỉ trao cho bạn một cảm xúc. Còn việc biến cảm xúc đó thành lời nói hay hành động như thế nào là lựa chọn của bạn. Và chính những lựa chọn đó đang âm thầm quyết định chất lượng cuộc sống của bạn mỗi ngày.”
Hãy làm chủ cảm xúc, để cảm xúc trở thành sức mạnh — chứ không trở thành điểm yếu của chính mình.
